مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی: زه‌ینه‌ب , بووك و پورزاى موحه‌ممه‌د



هاوڕێیانێکی زۆر داوای زانیاریی ته‌واوی ئه‌م به‌سه‌رهاته‌ سێکسیه‌ی موحه‌ممه‌دیان لێ کردووم، بفه‌رموون له‌گه‌ڵ ته‌واوی ڕووداوه‌که‌و هه‌ر که‌س بڕوای پێ ناکات با بڕوانێته‌ ئه‌و سه‌رچاوه‌ موعته‌به‌رانه‌ی ئیسلام که‌ له‌ خواره‌وه‌ نوسیومن.
 
زه‌ینه‌ب پورزای موحه‌ممه‌ده‌، (زینب بنت جحش) له‌ بنه‌مادا ناوی بڕڕه‌ بووه‌و موحه‌ممه‌د گۆڕیوێتی بۆ زه‌ینه‌ب. جوانی و شێوازی ئه‌م ژنه‌ سه‌رنجی موحه‌ممه‌دی به‌ جۆرێک به‌لای خۆیدا ڕاکێشابوو که‌ ته‌واو سه‌رسامی کردبوو، به‌ ئه‌ندازه‌یه‌ک به‌لای ئه‌وه‌وه‌ جوان و قه‌شه‌نگ بووه‌ که‌م وێنه‌ بێت، له‌ ڕێکه‌وتێکدا که‌ موحه‌ممه‌د زه‌ینه‌بی به‌ ڕووتی بینیوه‌، سڵاواتی خوای بۆ لێ داوه‌. باسکردنی هاوسه‌رگیریی ئه‌م ژنه‌ یه‌کێکه‌ له‌ چیرۆکه‌ مێژوویه‌کان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی، له‌ژێر سێبه‌ری غه‌ریزه‌ سێکسیه‌کانی موحه‌ممه‌دو به‌زه‌یى و زه‌بری ئایه‌ته‌كانی قورئاندا، جارێک شووی پێ کراوه‌، جارێکی دی ته‌ڵاق دراوه‌و جارێک تریش شووی پێ کراوه‌ته‌وه‌.
ئه‌گه‌رچى زانایانى ئیسلام هه‌وڵیانداوه‌ به‌ پاساوی شه‌رعى شێوازی هاوسه‌رگیری ئه‌م چیرۆكه‌ پڕ له‌خرۆشاویه‌ سێکسییه‌ بشارنه‌وه‌, بەڵام سه‌رکه‌وتوو نه‌بوون چونکه‌ وەڵامێكى لۆژیکییان بۆ پرسیارو ره‌خنه‌كانى ئێمه‌ نه‌دۆزیوه‌ته‌وه‌. له‌به‌ر ئه‌مه‌ ده‌توانین بڵێین به‌هێزترین به‌ڵگه‌ی ئێمه‌یه‌ بیسه‌لمێنین که‌ موحه‌ممه‌د که‌سێک بووه‌ پڕ پڕ له‌گه‌نده‌ڵی سێکسی.
جێی خۆیه‌تی ئه‌وه‌ بیری خوێنه‌ر بهێنمه‌وه‌ که‌ بڕوای زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری موسڵمانان به‌ دروستیی ئه‌م ڕووداوه‌ لاوازه‌، له‌لایه‌که‌وه‌ باوه‌ڕو تێڕوانینی موسڵمانان بۆ موحه‌ممه‌د به‌جۆرێک کوێری کردوون که‌ چاوه‌ڕێى سیناریۆیه‌كى له‌م چه‌شنه‌ی لێ نه‌که‌ن، له‌لایه‌کی تره‌وه‌ زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری موسڵمانان قورئان ناخوێننه‌وه‌، بێئاگان له‌وه‌ی که‌، چیرۆکێکی ته‌واو تایبه‌ت به‌ ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی موحه‌ممه‌د، چه‌ندین ئایه‌تی بۆ ته‌رخان بکرێت، به‌ڵام ئێمه‌ به‌خته‌وه‌رین که‌ سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کی ئێمه‌ ده‌ق و ناوه‌ڕۆکی ئایه‌ته‌کانی قورئانه‌ له‌گه‌ڵ ڕاڤه‌کانیان، ئه‌گه‌ر له‌ قورئاندا باسی نه‌هاتبایه‌ کاره‌که‌ی ئێمه‌ش تا ڕاده‌یه‌ک سه‌خت ده‌بوو. بۆ ئه‌وه‌ی بچینه‌ نێو ئه‌م چیرۆكه‌ پڕ له‌سه‌رسوڕهێنه‌ره‌ سێكسییه‌وه‌ وا چاکه‌ له‌ ئایه‌تێكی قورئانه‌وه‌ ده‌ست پێبکه‌ین:

مَّا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ وَمَا جَعَلَ أَزْوَاجَكُمُ اللَّائِي تُظَاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهَاتِكُمْ وَمَا جَعَلَ أَدْعِيَاءكُمْ أَبْنَاءكُمْ ذَلِكُمْ قَوْلُكُم بِأَفْوَاهِكُمْ.[1]
خوا له‌ هه‌ناوی هیچ پیاوێکدا دوو (دڵ)ى دروست نه‌كردووه‌، هه‌روه‌ها کاتێک که‌ به‌ ژنه‌کانتان ئه‌ڵێن ئێوه‌ له‌جێى دایكمانن, ئه‌وه‌ خوا نه‌یكردوون به‌دایكتان، هه‌روه‌ها ئه‌و کوڕانه‌ش که‌ ئێوه‌ داوای ده‌که‌ن ببنه‌ کوڕتان و دواتر ده‌یانکه‌ن به‌كوڕى خۆتان، ئه‌وه‌ خوا نه‌یكردوون به‌كوڕی ئێوه‌, ئه‌و جۆره‌ قسانه‌ قسه‌گه‌لێكن كه‌ به‌ ده‌متاندا دێن و ده‌چن.
بۆ ڕوونکردنه‌وه‌ی زیاتر، ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌شی سێ به‌ش ده‌که‌ین:
به‌شی یه‌که‌م: تێڕوانینێکی هه‌ڵه‌ی زانستییه‌و لێره‌دا جێی باسکردنی نییه‌.[2]
به‌شی دووهه‌م: له‌ناو موسڵماناندا وا باو بووه‌ له‌ کاتی دروستبوونی هه‌ندێک کێشه‌ی نێوان ژن و مێرد، گه‌ر پیاوه‌که‌ ویستبێتی ژنه‌که‌ی ته‌ڵاق بدات ئه‌وه‌ له‌ هه‌ندێک جاردا به‌ ژنه‌که‌ی وتووه‌ (تۆ له‌جێی دایکمیت)، واته‌ (ئیتر تۆ ژنی من نیت و وه‌ک دایکم وایت، چه‌ند به‌ من ڕه‌وایه‌ له‌گه‌ڵ دایکمدا هاوسه‌رگیری بکه‌م هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ش بۆم ڕه‌وایه‌ له‌گه‌ڵ تۆدا هاوسه‌رگیری بکه‌م). ئه‌مه‌ شێوه‌یه‌ک بووه‌ له‌و شێوازانه‌ی که‌ له‌ کۆندا پیاو ژنه‌که‌ی خۆی پێ ته‌ڵاق داوه‌.
ئه‌م ئایه‌ته‌ ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌ ده‌کات که‌ ئه‌گه‌ر زووتر پیاوان به‌و شێوه‌یه‌ قسه‌یان له‌گه‌ڵ ژنه‌کانیان کردبێت و به‌م شێوه‌یه‌ ژنه‌کانیان ته‌ڵاق دابێت، له‌ ئێستا به‌ دواوه‌ ناتوانن، چونکه‌ به‌و قسه‌یه‌ خوا ئه‌و ژنه‌ ناکاته‌ دایکی پیاوه‌که‌و هه‌ر به‌ ژنی ئه‌و ده‌مێنێته‌وه‌.
به‌شی سێهه‌م: پێش سه‌رهه‌ڵدانی ئیسلام، نیوه‌ دوورگه‌ی عه‌ره‌ب نه‌رێتێکی ناوازه‌یان په‌یڕه‌و کردووه‌، ئه‌ویش نه‌رێتی هه‌ڵگرتنه‌وه‌یه‌ی منداڵان بووه‌ (التبني) به‌ تایبه‌تی منداڵه‌ نێرینه‌کان. هه‌ر پیاوێک ئاره‌زووی هه‌بوایه‌ له‌ منداڵه‌ هه‌ژاره‌کان یان له‌ کۆیله‌و بێ که‌سوکاره‌کان، منداڵانیان هه‌ڵگرتووه‌ته‌وه‌ بۆ خۆیان، به‌خێویان کردوون و کردوونیان به‌ کوڕی خۆیان، دواتر به‌ناو خه‌ڵکیدا گه‌ڕاون و بانگه‌وازیان بۆ کردووه‌ که‌ ئه‌و منداڵه‌ بووه‌ به‌ کوڕی ئه‌وان و وه‌ک یه‌کێک له‌ کوڕه‌کانیان هه‌موو ئه‌رک و مافێکیان هه‌یه‌، یه‌کێک له‌و مافانه‌ش ئه‌وه‌یه‌ هه‌ر کاتێک پیاوه‌کان بمردنایه‌، ئه‌و منداڵه‌ وه‌ک یه‌کێک له‌ منداڵه‌کانی تری خێزانه‌که‌ به‌شه‌ میراتی بۆ ماوته‌وه‌.
ئه‌مه‌ یه‌کێک بووه‌ له‌و نه‌رێته‌ باشانه‌ی که‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا په‌یڕه‌و کراوه‌، به‌ڵام موحه‌ممه‌د به‌م ئایه‌ته‌ی سه‌ره‌وه‌ ئه‌م نه‌رێته‌ی سڕیه‌وه‌. ئه‌م ئایه‌ته‌ ئاماژه‌ی به‌وه‌ داوه‌ که‌چیتر که‌س ناتوانێت منداڵ هه‌ڵگرێته‌وه‌و بیکاته‌ کوڕی خۆی، چونکه‌ ئه‌و منداڵه‌ نابێته‌ کوڕی ئه‌وو ڕه‌زامه‌ندی خودای له‌سه‌ر نییه‌. به‌م شێوه‌یه‌ ئه‌م دیارده‌یه‌شی حه‌رامی کرد.
گه‌ر بپرسین موحه‌ممه‌د چ هۆکارێکی هه‌بوو ئه‌م نه‌رێته‌ مرۆڤانه‌یه‌ی نه‌هێشت و حه‌رامی کرد.؟ ئه‌وه‌ ڕاڤه‌کاران وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌یان داوه‌ته‌وه‌و هه‌موو لێکدانه‌وه‌کانیشیان ئه‌وه‌ به‌ ئێمه‌ ده‌ڵێن که‌ په‌یوه‌ندی به‌ کێشه‌ی سێکسیی موحه‌ممه‌ده‌وه‌ هه‌بووه‌. ده‌توانین بڵێین که‌ هه‌موو ڕاڤه‌كاراكان هاوڕان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م ئایه‌ته‌ په‌یوه‌ندییه‌کی توندو تۆڵی به‌ که‌سێکه‌وه‌ هه‌یه‌ به‌ ناوی (زه‌ید).[3] زه‌ید كێیه‌و بۆچى ئه‌م ئایه‌ته‌و ئایه‌تى تری له‌سه‌ر نوسراوه‌، وه‌ڵامی ئه‌م پرسیارانه‌ ده‌مانبات بۆ چیرۆکێک که‌ تا ڕاده‌یه‌ک کێشه‌یه‌کی ئابڕومه‌ندانه‌ی بۆ موحه‌ممه‌د دروست کردووه‌، چیرۆکه‌که‌ش به‌م شێوه‌یه‌:
خه‌دیجه‌ی ژنی یه‌که‌می موحه‌ممه‌د, پێش ئه‌وه‌ى شوو به‌ موحه‌ممه‌د بكات, خزمه‌تكارێكى منداڵكاره‌ى هه‌بوو به‌ناوى زه‌ید (زید بن حارثة). ئه‌م منداڵه‌ له‌ رووداوێكدا له‌ که‌سوکاره‌که‌ی جیابۆته‌وه‌و ون بووه‌، به‌م شێوه‌یه‌ سه‌رگه‌ردان بووه‌ تا بووه‌ته‌ کۆیله‌ی که‌سێک به‌ناوی حه‌کیم کوڕی حیزام، ئه‌ویش وه‌ک دیارییه‌ک پێشكه‌شى (خه‌دیجه‌)ی کردووه‌ که‌ پوری خۆی بوو. پاش ئه‌وه‌ى خه‌دیجه‌ شووی به‌ موحه‌ممه‌د کردووه‌، ئه‌ویش به‌خشیوێتی به‌ موحه‌ممه‌د.[4]
که‌سوکاری زه‌ید هه‌میشه‌ به‌ شوێنیدا گه‌ڕاون، دوای هه‌وڵێکی زۆر توانیویانه‌ لاى موحه‌ممه‌د بیدۆزنه‌وه‌. چوونه‌ته‌ لاى و داوایان لێ کردووه‌ زه‌ید ئازاد بکات و بیانداته‌وه‌. موحه‌ممه‌دیشزه‌یدی ئازاد کردووه‌، به‌ڵام زه‌یدی سه‌رپشک کردووه‌ له‌گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ لای که‌سوکاره‌که‌ی یان مانه‌وه‌ی له‌لای موحه‌ممه‌د. پێی وتوون: ئه‌گه‌ر ئێوه‌ى هه‌ڵبژارد, ئه‌وه‌ بیبه‌نه‌وه‌ بێئه‌وه‌ى پاره‌تان لێ بسه‌نم, ئه‌گه‌ر منى هه‌ڵبژارد, ئه‌وه‌ له‌لاى خۆم ده‌یهێڵمه‌وه‌. زه‌یدیش موحه‌ممه‌دی هه‌ڵبژاردووه‌، موحه‌ممه‌دیش ئه‌مه‌ى زۆر پێخۆش بووه‌و له‌ خۆشیدا ته‌به‌نی کردو کردی به‌ کوڕی خۆی، به‌ناو قوڕه‌یشیه‌کاندا گه‌ڕاوه‌و به‌م شێوه‌یه‌ بانگه‌وازی بۆ کردووه‌:
(يَا مَعْشَر قُرَيْش اِشْهَدُوا أَنَّهُ اِبْنِي يَرِثنِي وَأَرِثهُ)
ئه‌ى خه‌ڵكى قوڕه‌یش، ئێوه‌ شاهید بن، زه‌ید كوڕى منه‌, میراتم ده‌گرێ و میراتى ده‌گرم.
 پاش ئه‌وه‌ى چه‌ند جارێك ئه‌م بانگه‌وازه‌ی به‌ناو هۆزی قوڕه‌یشدا بڵاوکردۆته‌وه‌, که‌سوکاره‌که‌ی زه‌ید به‌ هه‌لومه‌رجه‌که‌ ڕازى بوون و كوڕه‌كه‌یان بۆ موحه‌ممه‌د جێهێشتووه‌.[5] له‌دوای ئه‌م ڕووداوه‌ كه‌س به‌ناوى زه‌یدى كوڕى حارثة بانگى نه‌کردووه‌, به‌ڵكو ناویان نابوو زه‌یدى كوڕى موحه‌ممه‌د. چونكه‌ له‌كلتوورى ئه‌واندا به‌م جۆره‌ بڕیاره‌ زه‌ید بووه‌ته‌ كوڕی حه‌قیقی موحه‌ممه‌د.[6]
زه‌ید یه‌كه‌م خزمه‌تكار بووه‌ كه‌باوه‌ڕی به‌ په‌یامبه‌رایه‌تی موحه‌ممه‌د کردووه‌. دواتر که‌ موحه‌ممه‌د كۆچی کردووه‌ بۆ شارى مه‌دینه‌, دوای ماوه‌یه‌ک زه‌یدیش كۆچی کردووه‌و له‌ مه‌دینه‌ به‌یه‌ک گه‌یشتوونه‌ته‌وه‌. ئه‌و كاته‌ى زه‌یدی بینیوه‌ له‌ خۆشیدا باوه‌شى پێدا كردووه‌و ماچى كردووه‌.[7] مێژوونوسان باسی ئه‌وه‌یان کردووه‌ كه‌ موحه‌ممه‌د ئه‌م منداڵه‌ی زۆر خۆشویستووه‌. له‌گه‌ڵ ژنێکیشدا هاوسه‌رگیریه‌کی بۆ ئه‌نجام داوه‌، به‌ڵام به‌ شێوازێک که‌ له‌ مێژوودا هاوشێوه‌ی نه‌بووه‌.

ماوێتی




  الاحزاب 4







[2] نوسراوه‌ که‌ دوو دڵ له‌ سینه‌ی هیچ پیاوێکدا جێی نابێته‌وه‌، مه‌به‌ستێتی بڵێت که‌ دوو بیروڕای جیاواز له‌ بیروهۆشی هیچ پیاوێکدا جێی نابێته‌وه‌ ئه‌مه‌ش هه‌ڵه‌یه‌و قورئان وا لێکیداوه‌ته‌وه‌ که‌ بیکردنه‌وه‌و هزرو هۆشمه‌ندێتی په‌یوه‌ندی به‌ دڵه‌وه‌ هه‌یه‌. ته‌نانه‌ت له‌ چه‌ندین ئایه‌تی تردا پێ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داده‌گرێت که‌ دڵ بیر ده‌کاته‌وه‌و دڵ بڕیار ده‌دات، ئه‌مه‌ سه‌رباری ئه‌وه‌ی که‌ ئایه‌ته‌که‌ نوسیوێتی پیاوو ئاماژه‌ی بۆ ئافره‌ت نه‌کردوه‌، به‌ڵام به‌کارهێنانی دڵ له‌ناو سینه‌دا بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ هه‌ڵه‌یه‌کی زه‌قی زانستییه‌و ده‌کرێت له‌ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی دیکه‌دا لێکدانه‌وه‌ی بۆ بکه‌ین.







[3] بۆ نموونه‌ بڕوانه‌ تفسير القرطبي, تفسير الاية4 من سورة الاحزاب.







[4] تفسير القرطبي, تفسير الاية4 من سورة الاحزاب.







[5] تفسير القرطبي, تفسير الاحزاب 4







[6] تفسير القرطبي, تفسير الاحزاب 4







[7] تفسير القرطبي, في تفسير فصلت 34 

ڕێکه‌وتی بڵاوکردنه‌وه 2013-03-21 04:53:00
به‌شی ( مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی ) ئاماده‌کرد ( مه‌ریوان هه‌ڵه‌بجه‌یی )



0مه‌ریوان, هه‌ڵه‌بجه‌ییمه‌ریوان, هه‌ڵه‌بجه‌یی, زه‌ینه‌ب بووك, و, پورزاى, موحه‌ممه‌د Tags





په‌خشی ده‌نگی ئازاد


مه‌ریوان هه‌له‌بجه‌یی
زنجیره‌ به‌رنامه‌ی ئاوێنه.
ڕۆژی 08/17/2017
کاتژمێر 21:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
فاتیح محمود احمد چیرۆکێکی تری محمد
ڕۆژی 08/11/2017
کاتژمێر 23:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا
فاتیح محمود احمد
مێژوە خوێناویەکەی قورئان و محمد
ڕۆژی 08/09/2017
کاتژمێر 22:00 ناوه‌ڕاستی ئه‌وروپا